Για τη MENTOR in Culture, οι τοποειδικές παραστάσεις δεν αποτελούν μια παράλληλη ή αποσπασματική καλλιτεχνική δραστηριότητα. Αντίθετα, εκφράζουν με πολύ ουσιαστικό τρόπο τον ίδιο τον πυρήνα της λογικής μας: την πεποίθηση ότι ο πολιτισμός αποκτά πραγματική αξία όταν ενεργοποιεί τη σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους, τον τόπο, τη μνήμη και τη σύγχρονη ζωή. Από την ίδρυσή της, η MENTOR διαμορφώθηκε μέσα από την ανάγκη να προσεγγίζει τον πολιτισμό όχι ως στατικό περιεχόμενο προς παρουσίαση, αλλά ως ζωντανή διαδικασία συμμετοχής, ερμηνείας και κοινωνικής σύνδεσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τοποειδική περφόρμανς δεν είναι για εμάς απλώς ένα καλλιτεχνικό format. Είναι μια μεθοδολογία που μας επιτρέπει να δουλεύουμε με τον χώρο ως ενεργό συνομιλητή. Αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία, μουσεία, ιστορικά και βιομηχανικά τοπία δεν λειτουργούν ως ουδέτερο φόντο, αλλά ως δραματουργικοί συνεργάτες που φέρουν ιστορία, ίχνη, σιωπές, συμβολισμούς και ανοιχτά ερωτήματα. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, η παράσταση δεν “τοποθετείται” απλώς σε έναν χώρο αλλά γεννιέται από αυτόν, συνομιλεί με τη μνήμη του και προσκαλεί το κοινό να τον βιώσει ξανά, όχι ως θεατής από απόσταση, αλλά ως συμμέτοχος σε μια εμπειρία.
Η τοποειδική πρακτική μάς ενδιαφέρει ακριβώς γιατί μετατοπίζει το κέντρο βάρους της καλλιτεχνικής εμπειρίας. Η παράσταση δεν υπάρχει ανεξάρτητα από τον τόπο της: αντλεί από αυτόν τη δραματουργική της ενέργεια, το συναισθηματικό της φορτίο και τη συμβολική της πυκνότητα. Ο χώρος γίνεται συν-διαμορφωτής του έργου: οι διαδρομές, οι υλικότητες, τα ίχνη, οι παύσεις, οι ήχοι, η ατμόσφαιρα, η αίσθηση της εγγύτητας ή της απόστασης μετατρέπονται σε ενεργά στοιχεία της εμπειρίας. Έτσι, το κοινό δεν καλείται απλώς να παρακολουθήσει, αλλά να βρεθεί μέσα σε μια διαδικασία βίωσης, συνύπαρξης και ερμηνείας.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα. Σε μια εποχή όπου η πολιτιστική κληρονομιά καλείται να αποδείξει εκ νέου τη ζώσα κοινωνική της σημασία, και όπου οι πολιτιστικοί οργανισμοί αναζητούν πιο ουσιαστικούς τρόπους σύνδεσης με τις κοινότητες, η τοποειδική παράσταση ανοίγει έναν διαφορετικό δρόμο. Δεν αντιμετωπίζει την κληρονομιά ως κλειστό αφήγημα, ούτε τον θεατή ως παθητικό αποδέκτη. Αντίθετα, δημιουργεί τις συνθήκες ώστε ο τόπος να ξαναγίνει δημόσιο πεδίο: ένας χώρος όπου μπορεί κανείς να αισθανθεί, να αναστοχαστεί, να αμφισβητήσει, να αναγνωρίσει αποσιωπημένες ιστορίες και να δει με νέα μάτια τη σχέση ανάμεσα στο τότε και το τώρα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ζητήματα όπως η ταυτότητα, ο εκτοπισμός, το συλλογικό τραύμα, ο αποκλεισμός, η οικολογική κρίση ή η κοινωνική μετάβαση δεν παρουσιάζονται ως αφηρημένες θεματικές· γίνονται εμπειρίες που εγγράφονται στο σώμα, στον χώρο και στη μνήμη.
Εκεί εδράζεται η μεθοδολογική και φιλοσοφική αφετηρία της MENTOR in Culture: το θέατρο και η περφόρμανς αποκτούν ιδιαίτερη δύναμη όταν συναντούν τον τόπο, όταν συνομιλούν με τη μνήμη του, όταν ενσωματώνουν την εμπειρία της διαδρομής και όταν αφήνουν χώρο για συμμετοχή και συν-νοηματοδότηση. Δεν μας κινητοποιεί η απλή αναπαράσταση του παρελθόντος. Μας ενδιαφέρει η ενεργοποίησή του ως ζωντανού εργαλείου κατανόησης του παρόντος. Γι’ αυτό και κάθε τέτοια δράση για εμάς είναι ταυτόχρονα καλλιτεχνική, ερευνητική, κοινωνική, και βαθιά συνδεδεμένη με τον δημόσιο ρόλο του πολιτισμού. Σε αρκετές από αυτές τις δράσεις, η σύνδεση αυτή εκφράζεται και μέσα από τη δραματουργική και συγγραφική συμβολή του Πάνου Γκιόκα, CEO της MENTOR in Culture, η οποία λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στη μεθοδολογική προσέγγιση που ακολουθούμε και τη διαμόρφωση της τελικής καλλιτεχνικής αφήγησης. Για εμάς, η αξία του θεάτρου δεν εξαντλείται στη σκηνική πράξη, αλλά διευρύνεται όταν γίνεται εμπειρία του χώρου, όταν ακολουθεί μια διαδρομή, όταν ενεργοποιεί το σώμα, όταν συναντά τη συλλογική μνήμη και όταν αφήνει χώρο για συμμετοχή, συγκίνηση και σκέψη.
Οι δράσεις που ακολουθούν αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της προσέγγισης στην πράξη. Μέσα από αυτές, γίνεται φανερό πως η τοποειδική παράσταση μπορεί να λειτουργήσει τόσο ως μορφή σύγχρονης καλλιτεχνικής έκφρασης, όσο και ως εργαλείο πολιτιστικής ενεργοποίησης, μάθησης, κοινωνικής σύνδεσης και επανανοηματοδότησης της κληρονομιάς. Ακριβώς γι’ αυτό, για τη MENTOR, δεν πρόκειται απλώς για παραστάσεις, αλλά για τρόπους να δημιουργούνται πιο ζωντανές, πιο ανοιχτές και πιο ουσιαστικές σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους και τους τόπους τους.
Το Μυστήριο 20 Performing Arts Initiator – Αφηγηματική Αρχαιολογία, σε σκηνοθεσία της Gemma Hansson Carbone και καλλιτεχνική επιμέλεια του Μιχαήλ Μαρμαρινού, παρουσιάστηκε σε τρεις κύκλους, από το 2022 έως το 2024, στον Αρχαιολογικό Χώρο Ελευσίνας, ως μία σύνθετη δράση τέχνης στο πλαίσιο του προγράμματος της 2023 Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Μέσα από τη σύζευξη παραστατικών τεχνών και αρχαιολογίας, το έργο διερεύνησε τρόπους με τους οποίους η αρχαιολογική πληροφορία μπορεί να μετασχηματιστεί σε βιωμένη εμπειρία, ενεργοποιώντας τον χώρο ως πεδίο αφήγησης, μνήμης και συμμετοχικής ερμηνείας. Η MENTOR ανέλαβε την εκτέλεση της παραγωγής σε όλες τις φάσεις του έργου, από το 2022 έως το 2024, υποστηρίζοντας την ανάπτυξη και υλοποίηση μιας μεθοδολογίας που συνδέει την καλλιτεχνική έρευνα με την πολιτιστική κληρονομιά και τη ζωντανή εμπειρία του τόπου.
Το As Above So Below, σε σύλληψη και σκηνοθεσία της Αποστολίας Παπαδαμάκη, παρουσιάστηκε το 2022 στο Καβείριο της Λήμνου, στο πλαίσιο του προγράμματος του ΥΠΠΟ «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός». Μέσα από τη δραματουργική επιμέλεια και κειμενογραφία του Πάνου Γκιόκα, το έργο συνέδεσε τον μύθο των Καβείρων με τις μνήμες της Μικρασιατικής Καταστροφής, ενεργοποιώντας τον αρχαιολογικό χώρο ως πεδίο ζωντανής μνήμης και σύγχρονου αναστοχασμού. Η MENTOR ανέλαβε την οργάνωση και εκτέλεση της παραγωγής, καθώς και την επικοινωνία της δράσης, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας εμπειρίας όπου ο τόπος λειτούργησε όχι ως φόντο, αλλά ως ουσιαστικό μέρος της καλλιτεχνικής αφήγησης.
Το 2023, η παράσταση Οι Χρησμοί του Νερού, σε σκηνοθεσία και χορογραφία της Αποστολίας Παπαδαμάκη, παρουσιάστηκε στον Αρχαιολογικό Χώρο των Δελφών, στο πλαίσιο του προγράμματος «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός». Ως σπονδυλωτή, διαδραστική και συμμετοχική site-specific περφόρμανς, συνέδεσε, σε δραματουργία και κείμενα Πάνου Γκιόκα, την κλιματική αλλαγή και την παγκόσμια κρίση του νερού με το μυθικό υπόβαθρο και τη λατρεία του Απόλλωνα στους Δελφούς, ενεργοποιώντας τον χώρο ως πεδίο προβληματισμού. Η MENTOR ανέλαβε την οργάνωση και εκτέλεση της παραγωγής, καθώς και την επικοινωνία της δράσης.
Το metamorphoSEA, σε σκηνοθεσία του Sjoerd Wagenaar, παρουσιάστηκε το 2023 στην Ελευσίνα, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου Ulysses European Odyssey, του προγράμματος Creative Europe και του καλλιτεχνικού προγράμματος της 2023 Ελευσίς – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Ως τοποειδική περιπατητική περφόρμανς, προσκάλεσε το κοινό σε μια σύγχρονη Οδύσσεια μέσα από το παράκτιο, μεταβιομηχανικό τοπίο της Ελευσίνας, συνδέοντας τη μνήμη του τόπου με σύγχρονα ερωτήματα γύρω από την περιβαλλοντική καταστροφή, τη λήθη και τη μεταμόρφωση. Η MENTOR ανέλαβε την εκτέλεση της παραγωγής, συμβάλλοντας στην υλοποίηση μιας εμπειρίας όπου το τοπίο λειτούργησε ως ενεργό πεδίο βιώματος και καλλιτεχνικής αφήγησης.
Το As A Shadow, As A Dream, μια ανάθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2024 στους χώρους της μόνιμης συλλογής του Μουσείου, σε σκηνοθεσία και χορογραφία της Αποστολίας Παπαδαμάκη. Μέσα από τη δραματουργία και την πρωτότυπη κειμενογραφία του Πάνου Γκιόκα, το έργο ανέδειξε την ιστορία της Βασίλισσας Θεσσαλονίκης ως ένα αφήγημα που συνομιλεί ουσιαστικά με το σήμερα, φωτίζοντας ζητήματα εξουσίας, βίας, αποκλεισμού και διαχρονικών γυναικείων αγώνων, ενώ ενεργοποίησε τον μουσειακό χώρο ως τόπο εμπειρίας, συμμετοχής και ζωντανού διαλόγου με το κοινό. Η MENTOR ανέλαβε την εκτέλεση της παραγωγής.